"Terapia Czaszkowo-Krzyżowa (Cranio-Sacral Therapy)"
Autor: mgr Łukasz Borkowski

"...Te wewnętrzne siły pacjenta są potężniejsze niż każda ślepa siła, która może być doprowadzona z zewnątrz."
William Garner Sutherland, D.O.

Terapia czaszkowo-krzyżowa (TCK) jest delikatną i nieinwazyjną formą terapii manualnej, która może poprawiać naturalne możliwości samoregulacji i gojenia się ustroju. TCK może również zapewniać objawową ulgę w szerokiej gamie dysfunkcji i problemów bólowych. Rozwój technik czaszkowych zawdzięczamy W. G. Sutherlandowi, który był uczniem założyciela pierwszej szkoły osteopatii A. T. Stilla. Odważne prace Dr Sutherlanda, w latach trzydziestych XX wieku nad badaniem ruchomości czaszki legły u podstaw osteopatii czaszkowej. Po długich badaniach na Uniwersytecie Stanowym w Michigan między 1975 a 1983 rokiem, amerykański lekarz osteopatyczny J. E. Upledger rozwinął metodę Sutherlanda i udostępnił ją szerszej rzeszy terapeutów nie będących lekarzami. W uproszczonym zarysie, metoda ta opiera się na manualnej ocenie poprawności funkcjonowania półzamkniętego systemu hydraulicznego składającego się z opon mózgowych i rdzeniowych wraz z pulsacyjnie krążącym płynem mózgowo-rdzeniowym (PMR).

Na mechanizm rytmu czaszkowo-krzyżowego składa się pięć elementów:

  1. Wewnętrzna ruchliwość (motylność) mózgowia i rdzenia kręgowego - mózg i w mniejszym stopniu rdzeń kręgowy rytmicznie się "rozszerza" i "skurcza"; podczas tego procesu wewnętrzne komory i zewnętrzne zbiorniki również zmieniają kształt.

  2. Rytmiczne krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) - gdy mózgowie rytmicznie zmienia kształt, PMR otaczający mózg, rdzeń kręgowy i wypełniający komory mózgowe pulsacyjnie krąży. To pulsacyjne krążenie może być zaobserwowane, a zmiana ciśnienia PMR zmierzona podczas punkcji lędźwiowej.

  3. Dynamicznie zmieniające się napięcia twardej opony mózgowej - opony mózgowe otaczają mózg i rdzeń kręgowy, a zarazem tworzą przestrzeń w której krąży PMR. Opona twarda jest najbardziej zewnętrzna i najmocniejsza, która wewnątrz czaszki stworzyła specyficzną architekturę składającą się z trzech półksiężycy. Jeden biegnie z tyłu do przodu i jest nazwany sierpem mózgu, który dzieli mózg na dwie półkule. Pozostałe dwa księżyce są położone po obydwu stronach sierpu mózgu i łączą się w jego tylnej-dolnej części przyczepu tworząc tzw. Oś Sutherlanda; te dwa płatki zostały nazwane namiotem móżdżku gdyż swoim przebiegiem (od tyłu do przodu i z góry na dół) przypominają namiot. Pozostała część opony twardej, nazwana sierpem móżdżku, biegnie w kierunku otworu wielkiego mocno się wokół niego przyczepiając. Ta specyficzna architektura tworzy system wzajemnych napięć oponowych; gdy wzrośnie napięcie jednego z elementów opony twardej to spowoduje to przeniesienie napięcia na inne elementy tego systemu. Wewnętrzna ruchliwość mózgowia wraz z pulsacyjnym krążeniem PMR przekłada się na system oponowy powodując napinanie jego składowych.

  4. Ruchomość i giętkość kości czaszki - 22 kości z których składa się nasza czaszka (bez żuchwy i kosteczek słuchowych) łączy się ze sobą różnego rodzaju szwami. Błoniaste ciemiączka pozwalają na zmiany kształtu czaszki podczas przechodzenia przez kanał rodny umożliwiając nam przyjście na świat. Podczas rozwoju dziecka po porodzie, rytmiczna ruchliwość mózgowia i pulsacyjne krążenie PMR jest kontynuowane i przyczynia się do utworzenia specyficznej morfologii szwów. Ta ciągła dynamika mózgowia sprawia, że szwy pozwalają na minimalny ruch o czym świadczy ich "ząbkowana" budowa. W badaniach histologicznych znaleziono w szwach tkankę łączną oraz zakończenia nerwowe, których nie byłoby w zrośniętej, nieruchomej strukturze. Jeśli w szwie dojdzie do zrostu to mamy do czynienia z patologią wynikłą z braku odpowiedniej mobilności. Podobną sytuację zaobserwujemy w każdym innym stawie, który się zrośnie jeżeli się go unieruchomi na długi okres. Dodatkowo, każda kość jest żywą tkanką podległą ciągłemu modelowaniu; kości mające mniej istoty gąbczastej są mniej giętkie, a te które są bardziej gąbczaste są bardziej podatne na zginanie. Warto zwrócić uwagę, że kości czaszki to kości płaskie ze stosunkowo dużą ilością istoty gąbczastej. W miarę upływu lat ruchomość kości czaszki maleje, co jest najprawdopodobniej związane ze zmniejszającą się dynamiką układu nerwowego, sklerotyzacją kości (zmniejszenie giętkości) oraz zmniejszeniem średnicy naczyń mózgowych (niedokrwienie - niedotlenienie). Postępujące z wiekiem zmniejszenie ukrwienia mózgu najczęściej prowadzi do starczego zaniku kory mózgowia i otępienia. To "kurczenie" się mózgu powoduje objętościowe zwiększenie przestrzeni w której krąży PMR. Razem ze zmniejszeniem się ilości PMR powoduje to utrudnienie ekspresji dynamiki mózgowia i krążenia PMR na kości czaszki. W efekcie dochodzi do stopniowego zaniku ruchomości szwów.

  5. Oddechowa ruchomość kości krzyżowej w stawach krzyżowo- biodrowych. W osteopatii za podstawę terapii czaszkowo-krzyżowej uznaje się pierwotny mechanizm oddechowy (z ang. Primary Respiratory Mechanism) stąd pojęcie "Oddechowa ruchomość". Ciągłość opony twardej z wewnętrzną okostną kości sklepienia czaszki, jej przyczep w okolicy otworu wielkiego i dalsza kontynuacja jako opona twarda rdzenia kręgowego, aż do końcowego przyczepu w okolicy drugiego segmentu kości krzyżowej, tworzy anatomiczne połączenie kości potylicznej z krzyżową. Dzięki temu połączeniu dynamika nerwowo-oponowa mózgu wprowadza w "nieświadomy" ruch kość krzyżową. Klinicznie staje się to istotne połączenie gdy pacjent po upadku na pośladki zaczyna na przykład skarżyć się na bóle głowy.

Zrozumienie geometrii systemu wzajemnych napięć (w których miejscach na kościach przyczepiają się opony mózgowe i rdzeniowe, a w których nie) daje klucz do poprawnej diagnozy i leczenia systemu czaszkowo-krzyżowego (Upledger 1983). Ruchliwość jest próbą stworzenia powszechnie rozumianego polskiego odpowiednika angielskiego słowa motility. Ruchliwość i motylność to synonimy. Motylność jest inna dla każdego organu. Motylność centralnego układu nerwowego możemy zdefiniować jako mechaniczne odzwierciedlenie dynamiki metabolizmu tkanki nerwowej. Motylność mózgowia przenika przez oponę miękką, nakłada się na pulsacyjnie krążący płyn mózgowo-rdzeniowy, odkształca oponę pajęczą/przestrzeń podpajęczynówkową dochodząc do opony twardej. W konsekwencji, opona twarda powoduje ekspresję tego ruchu na kościach do których się przyczepia.

To sukcesywne przenikanie się struktur układu nerwowego i tkanek go otaczających jest odpowiedzialne za powstanie mechaniczno-hydraulicznego bodźca energetycznego, który daje możliwość palpacji rytmu czaszkowo-krzyżowego (RCK) na kościach czaszki, kości krzyżowej jak również strukturach anatomicznych funkcjonalnie z nimi połączonych (głównie dzięki połączeniom powięziowym). RCK waha się między 6-12 impulsów na minutę w postaci delikatnych ruchów, które zostały opisane dla wszystkich kości tego systemu w podręcznikach dotyczących tej techniki (Upledger 1983) (Magoun 1976).

Rytm czaszkowo-krzyżowy jest podzielony na fazę zgięcia i wyprostu. Faza wytwarzania płynu mózgowo-rdzeniowego powoduje ekspansję, czyli poszerzanie czaszki w płaszczyźnie czołowej, skrócenie w płaszczyźnie strzałkowej i rotację zewnętrzną kości parzystych (faza zgięcia). Podczas absorbcji PMR obserwujemy zwężenie czaszki w płaszczyźnie czołowej, wydłużenie w płaszczyźnie strzałkowej oraz rotację wewnętrzną kości parzystych (faza wyprostu). Palpacyjne badanie ilości, amplitudy i jakości (słaby/silny, w fazie zgięcia czy wyprostu?) rytmu czaszkowo-krzyżowego daje podstawy do diagnozy i poprawnej korekcji tego systemu. Techniki korekcyjne są zazwyczaj technikami nie bezpośrednimi (ruch w kierunku dysfunkcji) w przeciwieństwie do wielu strukturalnych metod manipulacyjnych (techniki bezpośrednie wywołują ruch w segmencie lub tkance w kierunku przeciwnym do kierunku dysfunkcji). Dzięki temu terapia czaszkowo-krzyżowa używa minimalnych sił przyłożenia dźwigni (kilka do kilkunastu gramów) i jest zupełnie bezpieczna i skuteczna zarówno jako forma podstawowej jak również podtrzymującej terapii m. in. w:

  • bólach i zawrotach głowy
  • bólach kręgosłupa
  • problemach centralnego układu nerwowego
  • problemach stawu skroniowo-żuchwowego
  • szumach w uszach i problemach ucha środkowego
  • dysleksji
  • urazach okołoporodowych
  • problemach trawiennych
  • stanach po urazach
  • skoliozach
  • bólach kolkowych
  • zespole napięcia przedmiesiączkowego
  • nadpobudliwości u dzieci
  • nerwicach
  • depresjach

Terapia czaszkowo-krzyżowa powstała z doświadczenia klinicznego, które pokazuje, że zdrowie jest czymś aktywnym i dynamicznym, a nie tylko brakiem choroby. Ta forma terapii jak i inne formy leczenia manualnego podtrzymują zdrowie i mechanizmy je regulujące. Pomaga również zwiększyć witalność fizyczną i samopoczucie nie tylko przez jej wpływ na zmiany strukturalne, lecz również przez szersze implikacje natury emocjonalnej i duchowej. Od metodologicznego opisania technik czaszkowo-krzyżowych minęło sporo czasu. Początkowo były praktykowane wyłącznie przez osteopatów. Udostępnienie TCK szerszej gamie terapeutów doprowadziło do przenikania jej technik osobistymi doświadczeniami klinicznymi różnych praktyków i w efekcie stworzyło kilka odmian TCK.

Oprócz podejścia J.E Upledgera istnieją formy TCK Franklyn Sills, Diane Heller oraz Hansa-Michaela Kleina.

Osobną formą TCK jest technika krzyżowo-potyliczna (SOT), której twórcą w latach 30-tych XX wieku był chiropraktyk i osteopata M.B.DeJarnette. Po więcej informacji o tej metodzie proszę sprawdzić stronę: www.sorsi.com

W naszym gabinecie używamy metody rozwiniętej przez J.E. Upledgera.

Proszę zrozumieć, że informacje podane na tej stronie nie są substytutem diagnozy medycznej czy też tradycyjnego leczenia medycznego prowadzonego przez osobę profesjonalnie wykształconą w służbie zdrowia (lekarz, stomatolog, psycholog, etc.).

Często zadawane pytania:

  1. Co daje terapia czaszkowo-krzyżowa?
  2. Co pacjent czuje podczas zabiegu?
  3. Jak wygląda zabieg i jak długo trwa?
  4. Ile wizyt będę potrzebowała(ł)?
  5. Czy terapia czaszkowo-krzyżowa jest bezpieczna?
  6. Jestem zainteresowana(y) ale sceptyczna(y) - czy muszę wierzyć w tą terapię aby naprawdę zadziałała?

Co daje TCK?

Większość praktyków używających TCK określa , że ok 85% klientów jest zadowolona z rezultatów.

Poprawa może przyjść w różny sposób przez:

  • zwiększone odczucie odprężenia
  • zmniejszenie objawów z powodu których pacjent przyszedł na wizytę
  • poprawę innych objawów; na przykład przy pracy nad bólem krzyża zmniejszeniu uległy migrenowe bóle głowy
  • radzenie sobie ze stresem i różnymi dolegliwościami uległa poprawie
  • redukcję efektów wcześniejszych urazów
  • poprawę samopoczucia.

Co Pacjent czuje podczas zabiegu?

Większość ludzi odczuwa sesje czaszkowe jako przyjemne i relaksujące; często pacjenci określają odczucie podczas terapii jako "ładowanie baterii"; czasami odczuwają mrowienia lub chwilowy ból związany ze zdarzeniami z przeszłości; kiedy to mija ogólnym efektem jest poprawa objawów; część pacjentów odczuwa jakby coś wewnątrz ulegało reorganizacji lub jakby ściągano im ciężar z ramion.

Jak wygląda zabieg i jak długo trwa?

Klient zazwyczaj leży na leżance, komfortowo ubrany lub przykryty; terapeuta układa swoje dłonie na ciele pacjenta wczuwając się w dynamikę jego tkanek; kontakt zaczyna się zazwyczaj od stóp po czym terapeuta kieruje się w stronę głowy poprzez kość krzyżową, klatkę piersiową na wysokości przepony oraz szyję; zabieg zazwyczaj trwa około 60 minut.

Ile wizyt będę potrzebowała(ł)?

Liczba sesji zależy od rodzaju dysfunkcji poddawanej terapii; podczas gdy stan ostry, pourazowy może wymagać 2-6 sesji, przewlekłe choroby czy też poważne urazy mogą wymagać większej liczby wizyt.

Czy terapia czaszkowo-krzyżowa jest bezpieczna?

Delikatny i nie inwazyjny dotyk używany w TCK oznacza, że jest ona jedną z najbezpieczniejszych form terapeutycznych; jest nie analityczna i nie narzucająca się; w zasadzie jest to forma "słuchania" poprzez dłonie, ułatwiająca ciału dokonania korekcji potrzebnej w danym momencie.

Jestem zainteresowana(y) ale sceptyczna(y) - czy muszę wierzyć w tą terapię aby naprawdę zadziałała?

Na pewno otwarte podejście pomaga, lecz efekty TCK nie są zależne od wiary w zabieg.

Po więcej informacji o TCK proszę sprawdzić poniższe strony:

www.craniosacral.pl
www.upledger.com
www.craniosacral.com
www.craniosacral.co.uk
www.iahp.com
www.craniosacraltherapy.org
www.sctf.com

Teksty źródłowe i ilustracje

  1. John E. Upledger & Jon D. Vredevoogd "Craniosacral Therapy" Eastland Press, 1983
  2. John E. Upledger "Craniosacral Therapy II: Beyond the Dura" Eastland Press, 1987
  3. John E. Upledger "Somatoemotional Release and Beyond" UI Publishing, Inc., 1990
  4. William G. Sutherland, DO "The Cranial Bowl", 1939
  5. Harold I. Magoun "Osteopathy in the Cranial Field", 1966
  6. Marc G. Pick "Cranial Sutures: Analysis, Morphology & Manipulative Strategies" Eastland Press, 1999
  7. Alain Gehin "Atlas of Manipulative Techniques for the Cranium & Face" Eastland Press, 1985 (English translation)
  8. Leon Chaitow "Cranial Manipulation: Theory and Practice" Churchill Livingstone, 1999
  9. Franklyn Sills "Craniosacral Biodynamics", vol 1 North Atlantic Books, 2001
  10. Franklyn Sills "Craniosacral Biodynamics", vol 2 North Atlantic Books, 2004
  11. Jean-Pierre Barral, Alain Croibier "Trauma an Osteopathic Approach" Eastland Press, 1999 (English language edition)